بیوتروریسم

این روزها زیاد واژه ی بیوتروریسم به گوشتان خورده و حتما برایتان سوال شده که بیوتروریسم چیست، حمله یا ترور بیولوژیکی چیست و به چه علتی ایجاد شده و برای مقابله با آن باید چه شیوه هایی اتخاذ کرد. در این مطلب سعی بر آن شده تا شما را تا حدی بااین واژه و مفهوم آن آشنا کنیم. برای آشنایی با بیوتروریسم لازم است ابتدا واژه تروریسم را بررسی کنیم. ترور در لغت به معنای ترساندن است ولی در فرهنگ سیاسی جهان عبارت است از هرگونه اقدام خصمانه و مخفیانه علیه فرد یا افراد.

تروريسم بين الملل را مي توان در چارچوب تحولات نظام بين الملل توصيف نمود. در پاسخ به اين پرسش اصلي و به عنوان فرضيه بايد اشاره نمود به لحاظ سيستمي فرآيند جهاني شدن و مولفه هاي مختلف آن، ظهور و توليد سلاح هاي کشتارجمعي و به همراه توسل به ايدئولوژي به عنوان عامل رهايي از سرخوردگي و بحران هويت، علل اصلي ايجاد وگسترش تروريسم جديد بوده است. در توضيح بايد گفت فرايند جهاني شدن با تمامي مولفه هاي خود سبب ايجاد بازيگران جديد غير حکومتي، گسترش دولت هاي انتقالي ضعيف، جنايات سازمان يافته، مهاجرت گسترده و افزايش ناهمگوني نژادي در کشورها گرديده و تحولات تکنولوژيک و انقلاب فن آوري به توسعه سلاح هاي کشتار جمعي که خود از عوامل اصلي تروريسم جديد مي باشد، گشته است. از سوي ديگر مجموعه اين عوامل سبب بحران هويت خصوصا در جوامع جنوب شده است. بهترين راه معنا بخشي و فرار از سرخوردگي و اتميزه شدن ناشي از جهاني شدن، توسل به ايدئولوژي مي باشد که انگيزه رواني گسترش تروريسم جديد را سبب شده است. از سوي ديگر توسل به سلاح هاي کشتار جمعي نيز راهي براي تسريع فرافکني و بحران هويت ناشي از عوامل فوق الذکر مي باشد که مي تواند در نتايج فاجعه بار تروريسم جديد موثر باشد. سلاح های کشتار دسته جمعی به چهاردسته طبقه بندی میشوند سمی، شیمیایی، رادیواکتیو، بیولوژیکی. .

بيوتروريسم چيست؟بر اساس تعريف پليس بين الملل درسال ۲۰۰۷ بيوتروريسم عبارت است از منتشر كردن عوامل بيولوژيكي يا سمي با هدف كشتن يا آسيب رساندن به انسان‏ها، حيوانات و گياهان با قصد و نيت قبلي و به منظور وحشت آفريني ، تهديد و وادار ساختن يك دولت يا گروهي از مردم به انجام عملي يا برآورده كردن خواسته‏اي سياسي يا اجتماعي.

حمله بيوتروريستي چيست؟ عبارت است از پخش كردن ويروس ، باكتري، ميكروب يا ديگر عوامل بيماريزا و سمي كه موجب بروز بيماري و مرگ در ميان انسان‏ها ، حيوانات و گياهان مي‏شود.

كشف و شناسايي يك حمله بيولوژيكي سخت و دشوار به شمار مي‏آيد.تاثيرات يك حمله بيولوئژيكي به چهار دسته تقسيم مي‏شوند.فيزيكي:بروز بيماري ۲ – رواني:بروز ترس و وحشت ، ۳- اقتصادي:محدوديت سفر و جابه‏جايي، متوقف شدن فعاليت‏هاي اقتصادي و كسب و كار۴- زيست محيطي:آسيب ديدن انسان‏ها، حيوانات، گياهان، آلوده شدن منابع طبيعي مثل منابع آب

تاریخچه: ستفاده کردن از مواد تولید شده توسط جانوران، گیاهان، باکتری‏‌ها، قارچ‏‌ها و ویروس‏‌ها بر علیه نیروهای انسانی و منابع غذایی سابقه‌ای هزاران ساله دارد. استفاده از سموم جانوری یا گیاهی برای سمی کردن سر تیرهای جنگی، استفاده از لاشه حیوانات مرده از طاعون برای شکستن مقاومت داخل قلعه‏‌ها، مسموم‌سازی فضای داخلی مقابر فرعون‏‌ها با هاگِ قارچی کشنده و آلوده کردن منابع آبی شهرها از نمونه‌های باستانی به کارگیری سلاح‏‌های نامتعارف بیولوژیک است. در جهان متمدن نیز این رویه ادامه یافت و البته پیچیده‏‌تر شد. آن‏‌گونه که ساخت و بکارگیری این سلاح‏‌ها طی کنوانسیون‏‌های بین‌المللی به شدت ممنوع شد. با این وجود قدرت‏‌های استکباری همواره در اندیشه ساخت سلاح‏‌های بیولوژیک و زیستی هستند تا با وارد ساختن کم‏ترین زیان اقتصادی به صنایع و با بیش‏ترین کشتار بتوانند به منابع حریف دست یابند. کشتار فراوان، وحشت گسترده، ایجاد هراس در عقب جبهه، فلج ساختن خط مقدم، بردن جنگ به داخل خانه‌های مردم غیرنظامی و درگیر نمودن شهرها، عدم امکان اثبات دقیق در بکارگیری آن‏‌ها و نهایتاً تخریب اندک از محسنات خاص سلاح‏‌های میکروبی هستند. محسناتی که از نگاه نظریه پردازان جنگی به هیچ وجه قابل چشم‌پوشی نیستند.

استفاده از سلاحهای بیولوژیکی به زمان حال محدود نمیشود بلکه از زمان های بسیار دور مورد استفاده قرار میگرفته منتها نه به شکل امروزی. به طور خلاصه استفاده از سلاح های میکروبی در سه دوران قابل بررسی است:

۱٫دوران اولیه از دویست سال قبل از میلاد مسیح تا آغاز قرن بیستم

۲٫دوران اولیه

۳٫دوران کنونی

عوامل بیولوژیک برحسب نوع بیماریزایی آن ها به سه دسته تقسیم میشوند. اما میان آنها عوامل بیولوژیک نوین ومهندسی شده قرار میگیرد که غالبا از دسته ی c هستند اما به طور دقیق نمیتوان در این دسته بندی برای آنها جایی قرار داد. در واقع این عوامل بین عامل های سه گانه تقسیم میشوند. عوامل بیولوژیک نوین خود به پنج دسته مجزا تقسیم بندی میشوند :سلاح های بیولوژیک غیر کشنده(انواعی از سلاح های بیولوژیک که هدف کشتار دسته جمعی راندارند بلکه به شکل مهندسی شده وارد اجتماع میشوند و در نهایت موجب ضعف و ناتوانی و کاهش قدرت یک فرد یا یک ملت میگردند. مانند انواعی از داروهای آرامبخش) عوامل نوترکیب(باشناسایی ژنوم میکروارگانیسم های مختلف و استفاده از روش های مهندسی ژنتیک در نوترکیبیاز  انواع میکروارگانیسم های بیماریزا وغیر بیماریزا جهت افزایش قدرت بیماریزایی، مقاومت دارویی، مقاومت به واکسن و… برای ساخت سلاح های بیولوژیک میتوان استفاده کرد.) سلاح های بیولوژیک دوگانه( سلاح هایی هستند که اصل قدرت یا نهایت قدرت خود را فقط در حضور عامل ثانویه بروز میدهند)سلاح های ژنی(عوامل سنتز شده با منشا دی ان ای هستند که واجد تمام اطلاعات رمز کننده یپروتئین و یا عامل بیولوژیک میباشند. این عومل ژنتیکی غیر زنده با استفاده از مواد وترکیبات موجود در داخل سلول فعال شده و اطلاعات ژنتیکی موجود در آنها اقدام به سنتز پروتئین مورد نظر میکندکه میتواند یک سم باشد و یا تمام پروتئین ها و مواد ساختاری  ژنوم یک عامل بیولوژیک را تهیه و در نهایت عامل میکروبی در درون سلول تولید گردد) عوامل پاتوژن نژادی( سلاح هایی که فقط به یک نژاد حساس صدمه وارد میکند)

حملات بیولوژیک نشانه هایی دارد که برای مقابله باآن لازم است برخی از آن ها را بشناسیم به عنوان مثال افزایش تعداد غیبت های دانش آموزان در یک منطقه خاص میتواند ناشی از نوعی حمله بیولوژیک به آن منطقه باشد.یا ازدیاد نوعی حشره ی خاص یا بهوجود آمدن ناگهانی یک بیماری یا حتی به شکلی که قبلا در آن جامعه دیده نشده همه میتوانند ناشی از یک هشدار برای ایجاد حمله ی بیولوژیک تلقی شود برای مبارزه با حملات و ترور هی بیولوزیک فارغ از هرگونه گرایش مذهبی، سیاسی، و جوسازی های موجود در جامعه باید عوامل راشناخت و در صدد مبارزه با آن بر آمد. در اینجا به یک نمونه از عوامل بیولوژیک اشاره میکنیم:

باکتری باسیلوس آنتراسیس عامل بیماری سیاه زخم

از جمله سلاح های بیولوژیک که از دیرباز مورد توجه قرار داشته سم آنتراکس یا سم بیماری سیاه زخم است که پس از واقعه ی یازده سپتامبر به شدت به یک توانایی برای حملات بیولوزیک مورد توجه قرار گرفت. بیماری سیاه زخم به سه شکل پوستی، گوارشی و تنفسی وجود دارد که نوع کشنده ومهلک آن همان نوع تنفسی است اما برای تولید پودر های حاوی سم آنتراکس دانشی لازم است که آن را به صورت آیروسل به توان ذخیره کرد.ذرات آیروسل حاوی آنتراکس درواقع اسپور باکتری باسیلوس آنتراسیس در ابعاد بسیار کوچک همراه با ذرات گاز است. اینکه باکتری در چه شرایطی از فاز رویشی وارد فاز اسپوری خود میشود حایز اهمیت است که در مورد باکتری باسیلوس آنتراسیس بدین صورت است که باکتری علاوه بر شرایط نامساعد محیطی نیاز به منگنز وکلسیم دارد. برای تشخیص سریع این باکتری لازم است به روش های مولکولی همچون پی سی آر متوسل شویم. اما اینکه سم انتراکس چگونه عمل میکند؟

سم آنتراکس

سم آنتراکس پروتئینی است که از سه دامین محافظت کننده، عامل ادم و عامل کشنده تشکیل شده است. این پروتئین ها هر کدام به تنهایی عامل خطر نیستند بلکه هنگامی که به هم متصل میشوند قسمت محافظ باعث ایجاد کانالی در غشای سلول شده عامل ادم باعث ورمشدید در قسمت های ریوی میشود ودر نهایت قسمت کشنده باعث ایجاد مرگ میشود. اینکه زیر واحد کشنده چگونه اثر خود را برروی سلول القا میکند برای ما مشخص نیست. آنتی بیوتیک های متعدد باعث خنثی شدن و نه ازبین رفتن این سم میشوند. اما اثرات جانبی آنها قابل چشم پوشی نیست از جمله مطالعات صورت گرفته این است که بااستفاده از کلروپلاست های متعدد گیاه تنباکو قسمت محافظت کننده را مهار کنیم. همچنین راه های مختلف ساخت واکسن برای سم آنتراکس در حملات بیولوژیک همچنان در دست بررسیست.

گسترش عرصه تسليحات نظامي متعارف ضرورت تقويت مقررات و كنوانسيون هاي بين المللي در زمينه كنترل و نظارت بر توليد، توسعه، عرضه و به كارگيري سلاح هاي كشنده را به طور جدي مطرح نموده است كه تقويت كنوانسيون هاي مرتبط با سلاح هاي هسته اي و موشكي از آن جمله است. در عين حال توسعه و تكثير سلاح هاي غير متعارف و به ويژه تسليحات كشتار جمعي كه در دو دهه گذشته مورد استفاده واقع شده، مباحث گسترده حقوقي، فني و پزشكي را ايجاد نموده است. كنوانسيون خلع سلاح شيميايي در سال ۱۹۹۶ ميلادي جهت كنترل توسعه سلاح هاي شيميايي تصويب و اجرايي شد. يكي از خطرناك ترين اين گونه تسليحات، سلاح هاي بيولوژيك يا ميكروبي است كه بر اساس كنوانسيون ۱۹۲۵ ژنو و معاهده منع توسعه تسليحات ميكروبي سال ۱۹۷۵ ميلادي توليد و توسعه آنها ممنوع اعلام شده است. با توجه به توسعه علوم زيست شناسي، ميكروب شناسي، بيوتكنولوژي و مهندسي ژنتيك كه سبب ابداع روش هاي نوين در كاربردهاي صنعتي از ميكروارگانيسم ها گرديده است. همچنين افزايش بسيار در تعداد و نوع عوامل بيولوژيك، ضرورت مشخص شدن فهرست عوامل بيولوژيكي كه مشمول مقررات ممانعت كننده كنوانسيون هاي فوق هستند، اهميت بيشتري يافته است. در عين حال شواهد توليد و توسعه سلاح هاي بيولوژيك و به كارگيري آن در تخاصمات نظامي، حوادث بيوتروريستي، اگروتروريستي (ضد منابع نباتي) و اكوتروريستي (ضد منابع اقتصادي) و همچنين خطر توسعه عوامل بيولوژيك نوين، به عنوان تهديدي بر عليه امنيت بشري مطرح گرديده است..

همه گيري هاي جهاني و منطقه اي انواع عوامل عفوني ناشناخته و جديد مانند كورونا ويروس سارس، انواع ويروس هاي انفلوانزاي پرندگان، موارد آبله ميموني در انسان، تب دره ريفت و عوامل نوپديد و بازپديد، جامعه پزشكي را با چالشي جدي روبرو ساخته است. طرح اين تهديدات، ضرورت تدوين مقررات ملي ايمني و حفاظت زيستي در آزمايشگاه ها، مراكز تحقيقاتي و صنعتي را كه با عوامل خاص مرتبط با كنوانسيون خلع سلاح بيولوژيك كار مي كنند، مطرح نموده است. در عين حال تلاش جهت تدوين مرامنامه اخلاقي (Code of Conduct) براي محققين علوم زيستي كه با عوامل بيولوژيك خاص كار مي كنند؛ موضوع مذاكرات سال ۲۰۰۵ كنوانسيون در سازمان ملل مي باشد، هدف مذاكرات تعيين فهرست كشوري و منطقه اي عوامل بيولوژيك است. زيرا، بايد مشخص گردد كدام عامل بيولوژيك مد نظر اين مقررات است.

با توجه به فقدان يك فهرست مشترك و در عين حال وجود فهرست هاي متنوع عوامل بيولوژيك، بررسي و تدوين فهرست مشتركي كه بتواند در اين گونه بررسي ها توسط مراجع ملي، منطقه اي و مذاكرات بين المللي مورد استفاده قرار گيرد ضروري است. در اين مطالعه ضمن بررسي فهرست هاي معتبر و مقايسه آنها، تلاش شده است روشي علمي جهت تهيه يك فهرست مشترك ملي و يا منطقه اي در زمينه عوامل بيولوژيك بيماري زاي انساني ارايه گردد. در هر حال، با توجه به تفاوت شرايط اقليمي و تنوع بيماري هاي بومي و منطقه اي، امكان تهيه فهرست مشترك جهاني وجود ندارد و در اين زمينه تدوين فهرست هاي ملي و منطقه اي توصيه مي گردد.

منابع:

پورابتهاج, محمد؛ داود حبیبی و مهدی داوودی فرد، ۱۳۹۲، دفاع بیولوژیک در برابر حملات بیوتروریسمی سیاه زخم، همایش ملی پدافند غیر عامل در بخش کشاورزی، جزیره قشم، شرکت تعاونی علم گستران پیشتاز ایرانیان، https://www.civilica.com/Paper-NCPDA01-NCPDA01_2836.html

سادات فرساد, افسانه، ۱۳۹۲، استفاده از کلروپلاست های مهندسی شده به عنوان کارخانه تولیدواکسن به منظور مبارزه با بیوتروریسم، اولین همایش سراسری محیط زیست، انرژی و پدافند زیستی، تهران، موسسه آموزش عالی مهر اروند، گروه ترویجی دوستداران محیط زیست، https://www.civilica.com/Paper-ECONF01-ECONF01_517.html

کرمی، علی، ۱۳۸۱،  بررسی و تحلیل وقایع بیوتروریسم سیاه زخم، نشریه ی طب نظامی، بهار

Eric Niiler، ©۲۰۰۲ Nature Publishing Group  http://biotech.nature.com، Bioterrorism—biotechnology to the rescue

Lisa D Rotz & James M Hughes، ©۲۰۰۴ Nature Publishing Group  http://www.nature.com/naturemedicine، infor

Advances in detecting and responding to threats from bioterrorism and emerging infectious disease

گوهری مقدم، ابوذر،تروریسم جدید: چهارچوبی برای تحلیل

کرمی، علی، ۱۳۸۴، طب نظامی، بررسی فهرست عوامل بیولوژیک انسانی مرتبط با کنوانسیون خلع سلاح بیولوژیک

سایت خبرگزاری ایسنا

درباره ی mhpoursafavi

دانشجو رشته زیست شناسی سلولی مولکولی (ژنتیک) دانشگاه شاهد تهران

همچنین ببینید

سلول های بنیادی جنینی 

در این مقاله به معرفی سلول های بنیادین جنینی میپردازیم. این مقاله را خانم نیلوفر …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *