بیوتروریسم

این روزها زیاد واژه ی بیوتروریسم به گوشتان خورده و حتما برایتان سوال شده که بیوتروریسم چیست، حمله یا ترور بیولوژیکی چیست و به چه علتی ایجاد شده و برای مقابله با آن باید چه شیوه هایی اتخاذ کرد. در این مطلب سعی بر آن شده تا شما را تا حدی بااین واژه و مفهوم آن آشنا کنیم. برای آشنایی با بیوتروریسم لازم است ابتدا واژه تروریسم را بررسی کنیم. ترور در لغت به معنای ترساندن است ولی در فرهنگ سیاسی جهان عبارت است از هرگونه اقدام خصمانه و مخفیانه علیه فرد یا افراد.

تروریسم بین الملل را می توان در چارچوب تحولات نظام بین الملل توصیف نمود. در پاسخ به این پرسش اصلی و به عنوان فرضیه باید اشاره نمود به لحاظ سیستمی فرآیند جهانی شدن و مولفه های مختلف آن، ظهور و تولید سلاح های کشتارجمعی و به همراه توسل به ایدئولوژی به عنوان عامل رهایی از سرخوردگی و بحران هویت، علل اصلی ایجاد وگسترش تروریسم جدید بوده است. در توضیح باید گفت فرایند جهانی شدن با تمامی مولفه های خود سبب ایجاد بازیگران جدید غیر حکومتی، گسترش دولت های انتقالی ضعیف، جنایات سازمان یافته، مهاجرت گسترده و افزایش ناهمگونی نژادی در کشورها گردیده و تحولات تکنولوژیک و انقلاب فن آوری به توسعه سلاح های کشتار جمعی که خود از عوامل اصلی تروریسم جدید می باشد، گشته است. از سوی دیگر مجموعه این عوامل سبب بحران هویت خصوصا در جوامع جنوب شده است. بهترین راه معنا بخشی و فرار از سرخوردگی و اتمیزه شدن ناشی از جهانی شدن، توسل به ایدئولوژی می باشد که انگیزه روانی گسترش تروریسم جدید را سبب شده است. از سوی دیگر توسل به سلاح های کشتار جمعی نیز راهی برای تسریع فرافکنی و بحران هویت ناشی از عوامل فوق الذکر می باشد که می تواند در نتایج فاجعه بار تروریسم جدید موثر باشد. سلاح های کشتار دسته جمعی به چهاردسته طبقه بندی میشوند سمی، شیمیایی، رادیواکتیو، بیولوژیکی. .

بیوتروریسم چیست؟بر اساس تعریف پلیس بین الملل درسال ۲۰۰۷ بیوتروریسم عبارت است از منتشر کردن عوامل بیولوژیکی یا سمی با هدف کشتن یا آسیب رساندن به انسان‏ها، حیوانات و گیاهان با قصد و نیت قبلی و به منظور وحشت آفرینی ، تهدید و وادار ساختن یک دولت یا گروهی از مردم به انجام عملی یا برآورده کردن خواسته‏ای سیاسی یا اجتماعی.

حمله بیوتروریستی چیست؟ عبارت است از پخش کردن ویروس ، باکتری، میکروب یا دیگر عوامل بیماریزا و سمی که موجب بروز بیماری و مرگ در میان انسان‏ها ، حیوانات و گیاهان می‏شود.

کشف و شناسایی یک حمله بیولوژیکی سخت و دشوار به شمار می‏آید.تاثیرات یک حمله بیولوئژیکی به چهار دسته تقسیم می‏شوند.فیزیکی:بروز بیماری ۲ – روانی:بروز ترس و وحشت ، ۳- اقتصادی:محدودیت سفر و جابه‏جایی، متوقف شدن فعالیت‏های اقتصادی و کسب و کار۴- زیست محیطی:آسیب دیدن انسان‏ها، حیوانات، گیاهان، آلوده شدن منابع طبیعی مثل منابع آب

تاریخچه: ستفاده کردن از مواد تولید شده توسط جانوران، گیاهان، باکتری‏‌ها، قارچ‏‌ها و ویروس‏‌ها بر علیه نیروهای انسانی و منابع غذایی سابقه‌ای هزاران ساله دارد. استفاده از سموم جانوری یا گیاهی برای سمی کردن سر تیرهای جنگی، استفاده از لاشه حیوانات مرده از طاعون برای شکستن مقاومت داخل قلعه‏‌ها، مسموم‌سازی فضای داخلی مقابر فرعون‏‌ها با هاگِ قارچی کشنده و آلوده کردن منابع آبی شهرها از نمونه‌های باستانی به کارگیری سلاح‏‌های نامتعارف بیولوژیک است. در جهان متمدن نیز این رویه ادامه یافت و البته پیچیده‏‌تر شد. آن‏‌گونه که ساخت و بکارگیری این سلاح‏‌ها طی کنوانسیون‏‌های بین‌المللی به شدت ممنوع شد. با این وجود قدرت‏‌های استکباری همواره در اندیشه ساخت سلاح‏‌های بیولوژیک و زیستی هستند تا با وارد ساختن کم‏ترین زیان اقتصادی به صنایع و با بیش‏ترین کشتار بتوانند به منابع حریف دست یابند. کشتار فراوان، وحشت گسترده، ایجاد هراس در عقب جبهه، فلج ساختن خط مقدم، بردن جنگ به داخل خانه‌های مردم غیرنظامی و درگیر نمودن شهرها، عدم امکان اثبات دقیق در بکارگیری آن‏‌ها و نهایتاً تخریب اندک از محسنات خاص سلاح‏‌های میکروبی هستند. محسناتی که از نگاه نظریه پردازان جنگی به هیچ وجه قابل چشم‌پوشی نیستند.

استفاده از سلاحهای بیولوژیکی به زمان حال محدود نمیشود بلکه از زمان های بسیار دور مورد استفاده قرار میگرفته منتها نه به شکل امروزی. به طور خلاصه استفاده از سلاح های میکروبی در سه دوران قابل بررسی است:

۱٫دوران اولیه از دویست سال قبل از میلاد مسیح تا آغاز قرن بیستم

۲٫دوران اولیه

۳٫دوران کنونی

عوامل بیولوژیک برحسب نوع بیماریزایی آن ها به سه دسته تقسیم میشوند. اما میان آنها عوامل بیولوژیک نوین ومهندسی شده قرار میگیرد که غالبا از دسته ی c هستند اما به طور دقیق نمیتوان در این دسته بندی برای آنها جایی قرار داد. در واقع این عوامل بین عامل های سه گانه تقسیم میشوند. عوامل بیولوژیک نوین خود به پنج دسته مجزا تقسیم بندی میشوند :سلاح های بیولوژیک غیر کشنده(انواعی از سلاح های بیولوژیک که هدف کشتار دسته جمعی راندارند بلکه به شکل مهندسی شده وارد اجتماع میشوند و در نهایت موجب ضعف و ناتوانی و کاهش قدرت یک فرد یا یک ملت میگردند. مانند انواعی از داروهای آرامبخش) عوامل نوترکیب(باشناسایی ژنوم میکروارگانیسم های مختلف و استفاده از روش های مهندسی ژنتیک در نوترکیبیاز  انواع میکروارگانیسم های بیماریزا وغیر بیماریزا جهت افزایش قدرت بیماریزایی، مقاومت دارویی، مقاومت به واکسن و… برای ساخت سلاح های بیولوژیک میتوان استفاده کرد.) سلاح های بیولوژیک دوگانه( سلاح هایی هستند که اصل قدرت یا نهایت قدرت خود را فقط در حضور عامل ثانویه بروز میدهند)سلاح های ژنی(عوامل سنتز شده با منشا دی ان ای هستند که واجد تمام اطلاعات رمز کننده یپروتئین و یا عامل بیولوژیک میباشند. این عومل ژنتیکی غیر زنده با استفاده از مواد وترکیبات موجود در داخل سلول فعال شده و اطلاعات ژنتیکی موجود در آنها اقدام به سنتز پروتئین مورد نظر میکندکه میتواند یک سم باشد و یا تمام پروتئین ها و مواد ساختاری  ژنوم یک عامل بیولوژیک را تهیه و در نهایت عامل میکروبی در درون سلول تولید گردد) عوامل پاتوژن نژادی( سلاح هایی که فقط به یک نژاد حساس صدمه وارد میکند)

حملات بیولوژیک نشانه هایی دارد که برای مقابله باآن لازم است برخی از آن ها را بشناسیم به عنوان مثال افزایش تعداد غیبت های دانش آموزان در یک منطقه خاص میتواند ناشی از نوعی حمله بیولوژیک به آن منطقه باشد.یا ازدیاد نوعی حشره ی خاص یا بهوجود آمدن ناگهانی یک بیماری یا حتی به شکلی که قبلا در آن جامعه دیده نشده همه میتوانند ناشی از یک هشدار برای ایجاد حمله ی بیولوژیک تلقی شود برای مبارزه با حملات و ترور هی بیولوزیک فارغ از هرگونه گرایش مذهبی، سیاسی، و جوسازی های موجود در جامعه باید عوامل راشناخت و در صدد مبارزه با آن بر آمد. در اینجا به یک نمونه از عوامل بیولوژیک اشاره میکنیم:

باکتری باسیلوس آنتراسیس عامل بیماری سیاه زخم

از جمله سلاح های بیولوژیک که از دیرباز مورد توجه قرار داشته سم آنتراکس یا سم بیماری سیاه زخم است که پس از واقعه ی یازده سپتامبر به شدت به یک توانایی برای حملات بیولوزیک مورد توجه قرار گرفت. بیماری سیاه زخم به سه شکل پوستی، گوارشی و تنفسی وجود دارد که نوع کشنده ومهلک آن همان نوع تنفسی است اما برای تولید پودر های حاوی سم آنتراکس دانشی لازم است که آن را به صورت آیروسل به توان ذخیره کرد.ذرات آیروسل حاوی آنتراکس درواقع اسپور باکتری باسیلوس آنتراسیس در ابعاد بسیار کوچک همراه با ذرات گاز است. اینکه باکتری در چه شرایطی از فاز رویشی وارد فاز اسپوری خود میشود حایز اهمیت است که در مورد باکتری باسیلوس آنتراسیس بدین صورت است که باکتری علاوه بر شرایط نامساعد محیطی نیاز به منگنز وکلسیم دارد. برای تشخیص سریع این باکتری لازم است به روش های مولکولی همچون پی سی آر متوسل شویم. اما اینکه سم انتراکس چگونه عمل میکند؟

سم آنتراکس

سم آنتراکس پروتئینی است که از سه دامین محافظت کننده، عامل ادم و عامل کشنده تشکیل شده است. این پروتئین ها هر کدام به تنهایی عامل خطر نیستند بلکه هنگامی که به هم متصل میشوند قسمت محافظ باعث ایجاد کانالی در غشای سلول شده عامل ادم باعث ورمشدید در قسمت های ریوی میشود ودر نهایت قسمت کشنده باعث ایجاد مرگ میشود. اینکه زیر واحد کشنده چگونه اثر خود را برروی سلول القا میکند برای ما مشخص نیست. آنتی بیوتیک های متعدد باعث خنثی شدن و نه ازبین رفتن این سم میشوند. اما اثرات جانبی آنها قابل چشم پوشی نیست از جمله مطالعات صورت گرفته این است که بااستفاده از کلروپلاست های متعدد گیاه تنباکو قسمت محافظت کننده را مهار کنیم. همچنین راه های مختلف ساخت واکسن برای سم آنتراکس در حملات بیولوژیک همچنان در دست بررسیست.

گسترش عرصه تسلیحات نظامی متعارف ضرورت تقویت مقررات و کنوانسیون های بین المللی در زمینه کنترل و نظارت بر تولید، توسعه، عرضه و به کارگیری سلاح های کشنده را به طور جدی مطرح نموده است که تقویت کنوانسیون های مرتبط با سلاح های هسته ای و موشکی از آن جمله است. در عین حال توسعه و تکثیر سلاح های غیر متعارف و به ویژه تسلیحات کشتار جمعی که در دو دهه گذشته مورد استفاده واقع شده، مباحث گسترده حقوقی، فنی و پزشکی را ایجاد نموده است. کنوانسیون خلع سلاح شیمیایی در سال ۱۹۹۶ میلادی جهت کنترل توسعه سلاح های شیمیایی تصویب و اجرایی شد. یکی از خطرناک ترین این گونه تسلیحات، سلاح های بیولوژیک یا میکروبی است که بر اساس کنوانسیون ۱۹۲۵ ژنو و معاهده منع توسعه تسلیحات میکروبی سال ۱۹۷۵ میلادی تولید و توسعه آنها ممنوع اعلام شده است. با توجه به توسعه علوم زیست شناسی، میکروب شناسی، بیوتکنولوژی و مهندسی ژنتیک که سبب ابداع روش های نوین در کاربردهای صنعتی از میکروارگانیسم ها گردیده است. همچنین افزایش بسیار در تعداد و نوع عوامل بیولوژیک، ضرورت مشخص شدن فهرست عوامل بیولوژیکی که مشمول مقررات ممانعت کننده کنوانسیون های فوق هستند، اهمیت بیشتری یافته است. در عین حال شواهد تولید و توسعه سلاح های بیولوژیک و به کارگیری آن در تخاصمات نظامی، حوادث بیوتروریستی، اگروتروریستی (ضد منابع نباتی) و اکوتروریستی (ضد منابع اقتصادی) و همچنین خطر توسعه عوامل بیولوژیک نوین، به عنوان تهدیدی بر علیه امنیت بشری مطرح گردیده است..

همه گیری های جهانی و منطقه ای انواع عوامل عفونی ناشناخته و جدید مانند کورونا ویروس سارس، انواع ویروس های انفلوانزای پرندگان، موارد آبله میمونی در انسان، تب دره ریفت و عوامل نوپدید و بازپدید، جامعه پزشکی را با چالشی جدی روبرو ساخته است. طرح این تهدیدات، ضرورت تدوین مقررات ملی ایمنی و حفاظت زیستی در آزمایشگاه ها، مراکز تحقیقاتی و صنعتی را که با عوامل خاص مرتبط با کنوانسیون خلع سلاح بیولوژیک کار می کنند، مطرح نموده است. در عین حال تلاش جهت تدوین مرامنامه اخلاقی (Code of Conduct) برای محققین علوم زیستی که با عوامل بیولوژیک خاص کار می کنند؛ موضوع مذاکرات سال ۲۰۰۵ کنوانسیون در سازمان ملل می باشد، هدف مذاکرات تعیین فهرست کشوری و منطقه ای عوامل بیولوژیک است. زیرا، باید مشخص گردد کدام عامل بیولوژیک مد نظر این مقررات است.

با توجه به فقدان یک فهرست مشترک و در عین حال وجود فهرست های متنوع عوامل بیولوژیک، بررسی و تدوین فهرست مشترکی که بتواند در این گونه بررسی ها توسط مراجع ملی، منطقه ای و مذاکرات بین المللی مورد استفاده قرار گیرد ضروری است. در این مطالعه ضمن بررسی فهرست های معتبر و مقایسه آنها، تلاش شده است روشی علمی جهت تهیه یک فهرست مشترک ملی و یا منطقه ای در زمینه عوامل بیولوژیک بیماری زای انسانی ارایه گردد. در هر حال، با توجه به تفاوت شرایط اقلیمی و تنوع بیماری های بومی و منطقه ای، امکان تهیه فهرست مشترک جهانی وجود ندارد و در این زمینه تدوین فهرست های ملی و منطقه ای توصیه می گردد.

منابع:

پورابتهاج, محمد؛ داود حبیبی و مهدی داوودی فرد، ۱۳۹۲، دفاع بیولوژیک در برابر حملات بیوتروریسمی سیاه زخم، همایش ملی پدافند غیر عامل در بخش کشاورزی، جزیره قشم، شرکت تعاونی علم گستران پیشتاز ایرانیان، https://www.civilica.com/Paper-NCPDA01-NCPDA01_2836.html

سادات فرساد, افسانه، ۱۳۹۲، استفاده از کلروپلاست های مهندسی شده به عنوان کارخانه تولیدواکسن به منظور مبارزه با بیوتروریسم، اولین همایش سراسری محیط زیست، انرژی و پدافند زیستی، تهران، موسسه آموزش عالی مهر اروند، گروه ترویجی دوستداران محیط زیست، https://www.civilica.com/Paper-ECONF01-ECONF01_517.html

کرمی، علی، ۱۳۸۱،  بررسی و تحلیل وقایع بیوتروریسم سیاه زخم، نشریه ی طب نظامی، بهار

Eric Niiler، ©۲۰۰۲ Nature Publishing Group  http://biotech.nature.com، Bioterrorism—biotechnology to the rescue

Lisa D Rotz & James M Hughes، ©۲۰۰۴ Nature Publishing Group  http://www.nature.com/naturemedicine، infor

Advances in detecting and responding to threats from bioterrorism and emerging infectious disease

گوهری مقدم، ابوذر،تروریسم جدید: چهارچوبی برای تحلیل

کرمی، علی، ۱۳۸۴، طب نظامی، بررسی فهرست عوامل بیولوژیک انسانی مرتبط با کنوانسیون خلع سلاح بیولوژیک

سایت خبرگزاری ایسنا

درباره ی mhpoursafavi

دانشجو رشته زیست شناسی سلولی مولکولی (ژنتیک) دانشگاه شاهد تهران

همچنین ببینید

خلاصه ای از کتاب پروژه ژنوم انسان نوشته علامه محمّدتقی جعفری

پروژه ژنوم انسانی   خلاصه از کتاب “پروژه ژنوم انسان” علامه محمدتقی جعفری در رابطه …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *