خانه / اطلاعات عمومی زیستی / خلاصه ای از کتاب پروژه ژنوم انسان نوشته علامه محمّدتقی جعفری

خلاصه ای از کتاب پروژه ژنوم انسان نوشته علامه محمّدتقی جعفری

پروژه ژنوم انسانی

 

خلاصه از کتاب “پروژه ژنوم انسان” علامه محمدتقی جعفری در رابطه با برسی اخلاقی و فلسفی پروژه ژنوم انسان

مقدمه (خارج از کتاب) :

این کتاب حاوی نظرات علامه جعفری در رابطه با کنوانسیون پروژه ژنوم انسانی یونسکو که به درخواست کمیته ایرانی آن انجام شده می باشد .

پروژه ژنوم برای اولین بار در سال ۱۹۸۴ در کنفرانسی در شهرک آتلایوتا اعلام شد

دپارتمان انرژی آمرریکا به همراه سنای این کشور در سال ۱۹۸۸ شروع این پروژه را برای سال ۱۹۹۱ و به مدت ۱۵ سال کلید زدند و کم کم انستیتو بهداشت آمریکا و کشور هایی مانند انگلیس ، فرانسه ، آلمان و ژاپن به پروژه پیوستند .

تشکیل سازمان ژنوم انسانی HUGO در سال ۱۹۹۸٫

 

اهداف این پروژه اینگونه تعریف شدند :

  • تعین نقشه دقیق کروموزوم ها
  • توالی کامل ژنوم انسانی
  • نقشه فیزیکی کروموزوم های ژن اورگانیسم های مدل (مانند : Colie – C.Elegance – ساکارومایسز سرویزیه – موش )
  • ایجاد شبکه ارتباطی و بانک اطلاعاتی

در سال ۲۰۰۱ اعلام شد که ۹۰ درصد یوکروماتین (قسمت هایی از ژنوم که رونویسی و بیان میشوند) انسانی توالی یابی شده است .

برخلاف تصور عموم ، تاکنون (۱۳۹۷) به طور ۱۰۰ درصد کل ژنوم انسانی توالی یابیی نشده است .

از جمله کاربرد های این پروژه : شناسایی ژن ها ،  جهش های بیماری زا ، تشخیص بیماری های ژنتیکی ، تشخیص پیش از بروز علامت ، پیشگیری از بروز بیماری و … را آسان نموده .

سازمان آموزشی ، علمی و فرهنگی ملل متحد یا همان یونسکو  UNESCO”در سال ۱۹۴۵ و با ۱۹۵ عضو در پاریس تاسیس شد . هدف این سازمان “کمک به صلح و امنیت در جهان از راه همکاری بین المللی در زمینه آموزشی ، علمی ، فرهنگی و تربیتی به منظور افزایش احترام به عدالت و قانون مداری و حقوق بشر بر پایه منشور سازمان ملل” بیان شده است .

 

(برداشتی از مطالب بیان شده در کتاب) :

مقدمه :
 بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

مَنْ قَتَلَ نَفْسَا بِغَیرِ نَفْسٍ أوفَسادٍ فِی الأَرضِ فَکانَّما قَتَلَ النَّاسَ جمیعاً

هرکس، انسانی را بدون ارتکاب قتل یافساد درروی زمین بکشد،چنان است که گویی همه انسانها را کشته است .

سوره مبارکه مائده

علم شمشیری ۲ لبه است ، فواید آن به کمک سعادت بشر آمده اند اما اگر از کنترل خارج شود بسیار هزینه بر است ؛ بطوری که شاید جبران پذیر نباشد.

پروفوسور سیلور ، استاد زیست شناسی دانشگاه پرینستون : با پیشرفت پروژه ژنوم انسانی در آینده جامعه آمریکا به دو دسته حق ویژه و معمولی تقسیم خواهد شد .

 

بر علما و اهل فن نیز ضروری است تا در مورد نظریات و تحقیقات جدیدی که در دنیا مطرح میشوند ، مطالعه کرده و نظریات خود را اعلام دارند تا جامعه ما دفعتاَ غافلگیر نتایج منفی و مثبت آن ها نشود .

پروژه ژنوم انسانی از نبود توجیه رنج میبرد . و نیازمند برسی چرایی ژنوم بطور مستدل و برهانی میباشد .

  1. عدم ایجاد مانع برای علم هدف کمال است و مخالفت با آن یا از روی جهل است و یا غرض ورزی .
  2. هدف از پروژه ژنوم استفاده در اصلاح گیاهان ، رفع نواقص و بیماری های انسان و حیوان بیان میشود که توجه به چند نکته ضروری است :

توجه به وجود خطا و ایجاد اختلال و آسیب به هیچ وجه پذیرفته شده نیست .

حفظ هویت معقول و قانونی انسان ( حیاتی-روانی-مغزی) حکم است و نه حق

علم باید به سمت نیاز های اصلی سوق پیدا کند وگر نه نتایج زیانباری به بار خواهد آمد

پروژه ژنوم انسانی باید کنترل شود چرا که عظمت هویت انسانی مطرح است و این خطری بزرگ است

اخلاقیون ، سیاست مداران و مذهبیون موظف هستند این موضوع را کنترل نمایند

در جامعه ای که مبنای پاسخگویی تمام سوالات قواعد بدیهی و فقهی میباشد ، هیچ سوالی بی پاسخ نمیماند .

نکات چکیده اعلامیه :

آیه “َلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّیَنَّهُمْ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَیُبَتِّکُنَّ آذَانَ الْأَنْعَامِ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَیُغَیِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ ۚ وَمَنْ یَتَّخِذِ الشَّیْطَانَ وَلِیًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًا مُبِینًا

و آنان را گمراه میکنم و به آرزوها  سرگرم میسازم ، و به آنها دستور میدهم که (اعمال خرافی انجام دهند) ، و گوش چهارپایان را بشکافند ، و آفرینش (پاک) خدایی را تغییر دهند و هر کس شیطان را به جای خدا ولیّ خود برگزینند ، زیان آشکاری کرده است .”

زمینه اولیه ممنوعیت همانند سازی میباشد

نتایجش نباید مانع وصول بشر به زندگی هدفدار و قابل تفسیر بشود .

لوازم ، مختصات ونتایج پروژه ژنوم انسانی باید به طور دقیق مشخص شوند .

ضمانت اجرا چیست ؟

برسی برخی بند های اعلامیه به شکل مختصر :

بند ۲ . : گوناگونی را محترم شمریم .

آیا بشر بعد مدت ها توانسته تبعیضات را کنار بگذارد و حقوق تمامی مردم برابر باشد ؟

بند۴٫ : ژنوم انسانی در وضع طبیعی نباید دستمایه کسب درامد مالی شود .

عملا اجازه بهره برداری از نتایج پروژه را (وضع غیر طبیعی) صادر کرده .

بند ۵٫ : کسب رضایت آزادانه فرد

حفظ خلقت انسانی منشا حکمی دارد و نه حقی . هویت و موجودیت طبیعی منوط به اجازه و یا بی خطر بودن نمیباشد .

بند ۱۱ : اعمال مغایر با حیثیت انسانی نباید مجاز شناخته شود .

هیچکس جایگاه اجازه درمورد کلونینگ را ندارد . برهم خوردن و اختلال در خانواده و مخصوصا عواطف جدی میباشد .

بند ۲۰ : ترویج اصول مندرج در اعلامیه با آموزش حوزه های میان رشته ای ، رشته اخلاق زیستی در همه سطوح

علل ترس جوامع از پروژه ژنوم :

در اعلامیه “بقا در قرن ۲۱” سال ۱۹۸۹ آمده است در صورتی که سه علم انفورماتیک ، بیوتکنولوژی و مهندسی ژنتیک به نیاز های اصلی سوق پیدا نکنند نتایج زیانباری به بار خواهد آمد .

بحران هویت بشری باید مهار شود وگرنه بحث تحقیقات را نمیتوان توجیه کرد

عدم پذیرش مسئولیت نیز مسئله قابل توجی میباشد که در مقابل جریانات تصرف در ژن های انسانی و سودجویی مطلق سلطه گران مطرح میباشد .

اینکه “بشر نباید جلوی پیشرفت علم را بگیرد” وسیله قدرت طلبان و ثروت طلبان برای رسیدن به خواسته های متنوع خود میباشد .

زوال اخلاق والای انسانی با وجود خصایص جبری و محدود دانستن ویژگی های انسان به اخلاق ژنتیکی .

مخالفت تمام ادیان ( خصوصا ادیان ابراهیمی) با تصرف و دگرگونی در انسان.

درد و اختلالات روانی احتمالی.

ترس از بروز فعالیت هایی مثل ویروس های مخرب ، که همین ترس خود از مصداق های بیوترریسم است.

سقوط انگشت نگاری ، مجازات (اشتباهی) افراد مشابه ، سوء استفاده سیاسی

ژان آرمسترانگ از دانشگاه بریتیش کلمبیا : اصل دست نخوردن ماهیت ژنوم – منابع ژنتیکی به عنوان سرمایه ملی حساب شوند و در قوانین تجاری لحاظ شوند  – کلونینگ با خود مشکلات اخلاقی ، اجتماعی و حقوقی به همراه دارد – نباید روال طبیعی حیات بشر به هم بخورد –همانند سازی میتواند به فقر ژنتیکی منجر شود

بیودموکراسی دموکراسی احترام به تمامی موجودات زنده در مقابل بیوتکنولوژی و بیوامپریالیسم و حکومت شرکت های بزرگ که میپندارند موجودات زنده کسیه ای از ماد شیمیایی هستند (صازمان صنعت بیوتکنولوژی آآن را مورد استفاده قرار میدهد)

 

موضع یونسکو :

حمایت از پیشرفت علم و معرفت  عدم ایجاد مانع

این مسئله مورد تردید نیست ولی باید توجه شود هدف علم این است که انسان از آن در ارتباطات چهارگانه (با خود – خدا – دیگران – جهان) استفاده کند و نباید موجب اختلال یا افساد در تنظیم صحیح این ارتباطات باشد .

استفاده از طرح ژنوم در اصلاح گیاهان و دفع نواقص و بیماری ها از حیوانات و انسان

امکان بروز اختلالات و آفات و آسیب به محیط یا انسان قابل پذیرش نمیباشد

حفظ هویت معقول و قانونی انسان حکم است و نه حق (حکم: با اراده تشریعی قانون گزار کل و بر اساس مصالح واقعی حیات هدفدار بشری – حق: اختصاص شیئی بر اساس ضرورت یا قرارداد عقلی یا شرعی)

با توجه به این که در قرآن کریم برای تمام موجودات جهان (زنده و غیر زنده) حیات نسبت داده شده است (سجده – رکوع – نطق تمام جهان) ساخت موجود زنده را نمیتوان معادل خلقت جدید در نظر گرفت و نوعی جوجه کشی ظریف محسوب میشود .

حق بشر در ایجاد تغیر در تکامل ؟

اوپار : تکامل به حدی بالغ نشده تا بزرگترین سرمایه بشری یا هویت آنرا مجاز دانست .

فرانسیس کریک : ما هرگز قادر به فهم چگونگی پیدایش حیات نخواهیم شد . یک انسان صادق مجهز به کلیه دانش های روز باید اقرار کند پیدایش حیات بر روی کره زمین یک معجزه است .

اروین شرودینگر : عناصر اساسی موجود زنده مانند پدیده های صنعتی یک اثر خشن انسانی نیستند بلکه کار بسیار ظریف و استادانه ای است که بنابر اصول رهبری شده  مکانیک کوانتیک خداوند تکمیل شده است . بدون وجود خداوند نمیتوان به مسئله پیدایش حیات یا روش فکری پاسخ داد .

با توجه به اعتراف دانشمندان به پیچیدگی حیات و دانش محدود بشری ، نمیتوان امکان ایجاد تغیرات را متصور شد بالخصوص سپردن آن به افرادی که تاریخ بشری را با شامپانزه ها ، گوریل ها و خوک ها بجای سقراط ها ، گاندی ها ، سلمان ها ، ملاصدرا ها ، مولانا ها ، انیشتین ها و ماکس پلانک ها تنظیم میکنند .

موضوع دیگر در این زمینه میزان پایبندی بشر به معاهدات خود است . که در ۲۰۰۰ سال گذشته میانگین این مقدار فقط ۲ سال بوده .

بطور کلی :

  1. خود تکامل حقیقتی مجهول دارد و به هدفی مبهم میانجامد
  2. تکامل حقیقی ، نیازمند آگاهی و اختیار است ( و نباید سلب شود)
  3. موتاسیون (جهش) مانع از تفسیر روشن تکامل میشود
  4. همانند سازی و عملیات ژنی در صورت نقص آور بودن موجب تنزل تکامل میشود
  5. اضاقه کردن عضو غیر مرتبط با هویت انسانی (مثل چشمی دیگر در بدن) در صورتی که ترکیب زیبایی آدمی را مخدوش نکند ( که بر اساس آیه “انّا خلقن الانسان فی احسن تقویم” بعید به نظر میرسد) اشکالی ندارد .
  6. جراحی پلاستیک تمایز انسانی هویت معین دارد بی اشکال است
  7. دخالت در ژنتیک که به هویت انسانی آسیب نرساندن بی اشکال است .
  8. تکامل اگر به معنای برخورداری بیشتر و بهتر از مذهب فطری و اخلاقی و درک شعور و به فعلیت رساندن انواع نبوغ و ذالک باشد ، در همه ی مکتب های الهی توصیه شده است .

کدام زندگی ارزش زیستن دارد ؟

انعطاف حیات باعث میشود بتوان بسیاری از موارد (اشکال زندگی) را زیست .

به طور کلی زیستن سه نمود کلی دارد :

  • نمود یکم : که خود زیستن است ، همه آن را درک میکنند و از آن لذت میبرند (مانند کسی که حتا با وجود سخت ترین شرایط و حتا نقص عضو شدید تمایل به ادامه حیات دارد)
  • نمود دوم : قالب های مختلف زندگی (فرهنگی ، عقیدتی ، سیاسی و …)
  • نمود سوم : زندگی هدفدار قابل تفسیر است و این زندگی است که ارزش زیستن دارد .

در این نمود است که حیات معقول بشری مطرح میشود که در آن باید بتوان به شش پرسش اساسی پاسخ داد ( کیستم ؟ از کجا آمده ام ؟ به کجا آمده ام ؟ با کیستم ؟ به کجا میروم ؟ بهر چه آمده ام ؟ ) که نیازمند تنظیم منطقی ارتباطات ۴گانه انسان ( با خود – خدا – دیگران – جهان ) است .

هرگونه تغیر در ژنوم انسانی که مانع رسیدن بشر به نمود سوم شود ، نه تنها ممنوع است بلکه باید از طرف تمام مقامات جلوگیری شود .

مشارکت همگانی در محافظت از ژنوم انسانی در سطح ملی:

 

همانگونه که بر هر مسلمان واجب است از کشتن یک انسان ناتوان جلوگیری کند ، همه مسئولین و مردم ، در هر مقام و لباسی در این زمینه مسئول میباشند .

در این رابطه :

  • وظیفه صاحب نظران است که در مورد ضعف و قوت و هدف بیوتکنولوژی برای مردم صحبت کنند
  • هر سوالی در کشور ما با دو قانون بدیهی (عقلی – فطری) یا فقهی جواب دارد – بنابر این افراد سودجو باید کنترل شده که نیازمند همکاری مقامات رسمی و روحانیون میباشد

از نظر شرعی ؟

اگر همانند سازی موجب انحراف در خلقت اصلی انسان یا کار خلاف باشد ، مطلقا حرام است . امثال کار های خلاف :

اختلال در هویت و شخصیت

مشاعر و ادراک ناقص فرد

خرید و فروش نتایج حاصله

ایجاد بردگی نوین

لشکری از سرباز ها بی روح و ماشین های جنگی

ایجاد چنگیز ها و نرون ها

پدر و مادر فرزند حاصل از شبیه سازی (کلونینگ) چه کسانی هستند ؟

 

اصل اوّلی و مبنای در فقه اسلامی ، ازدواج خانم و آقا و لقاح نطفه زن با نطفه همسرش (در رحم یا بطور لقاح مصنوعی) بوده و فرزند حاصله والدینش این خانم و آقا میباشند .

لازم به ذکر است در مطالبی که باین شد سعی بر این بود خلاصه ای از کتاب “پروژه ژنوم انسان” علامه محمّد تقی جعفری آماده شود ، لذا برای درک بهتر مطالب بیان شده و مطالعه بیشتر توصیه میشود حتما اصل کتاب را تهیه و مطالعه فرمایید .

 

محمدرضا صادقیان

درباره ی mhpoursafavi

دانشجو رشته زیست شناسی سلولی مولکولی (ژنتیک) دانشگاه شاهد تهران

همچنین ببینید

خلاصه ای از کتاب پروژه ژنوم انسان نوشته علامه محمّدتقی جعفری

پروژه ژنوم انسانی   خلاصه از کتاب “پروژه ژنوم انسان” علامه محمدتقی جعفری در رابطه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *